NHÌN

C on người, từ lúc sinh ra cho đến lớn và qua đời, ai ai cũng cần đến con mắt. Mắt để nhìn, để chiêm ngưỡng muôn vẻ đẹp của thiên nhiên, của đất trời, do Thiên Chúa đã tạo dựng. Ôi đẹp biết bao nếu ta đưa mắt nhìn những buổi bình minh rực sáng nơi chân trời đông, cũng như lúc chiều tà khi mặt trời khuất dần ở phía tây. Mắt để nhìn nhau, để cảm thong, để nhận ra mối tương quan giữa con người với con người.  Mắt còn gọi là “cửa sổ của tâm hồn”. Khi hai người yêu nhau, cái nhìn lúc nào cũng đắm đuối. Một em bé, dù là lúc mới sinh, mắt em cũng đã biết mở để nhìn, nhìn nhưng chưa biết gì. Đến một lúc nào đó, em bé nhìn đến người đang bế nó, nó bắt đầu có một cảm nhận người đang bế nó là ai, rồi nó mỉm cười.

Thật không có cái nhìn nào đẹp và hồn nhiên hơn cái nhìn của một em bé. Từ cái nhìn, phản ảnh tâm hồn đơn sơ, trong trắng  của nó. Khi nhìn một vật nào đó mà nó ưa thích, nó nhìn một cách chăm chú, nhất là nhưng vật đó phải có màu sắc, có cử động. Nó còn nhìn người một người nào đó mà nó cảm nhận ra rằng, người đó thật quen thân đối với nó. Khi nó lớn lên, nó cũng nhìn, nhưng qua cái nhìn, nó lại phân biệt ai là người quen thân, ai không. Cho nên, nếu chúng ta bế một em bé đã bắt đầu có sự hiểu biết thì nó nhìn cách chăm chú để nhận ra ai là người mà nó đã quen, đã từng bế nó, đã từng ở gần nó.

Khi lớn lên trong cuộc sống, con người càng có cái nhìn rộng rãi hơn về cách sống, cách đối xử, một cái nhìn thực tế về hướng đi cho cuộc đời của mình. Tuổi trẻ thì chọn việc học hành, chọn cho mình một tương lai để nhắm tới, chọn cho mình con đường cần đi, chẳng hạn như:  sống độc thân trên con đường tận hiến hoặc sống cuộc sống gia đình. Có khi mình đã chọn lầm vì đã không nhìn kỹ. Tất cả những điều đó không phải là dễ chọn, dễ quyết định.. Trước khi chọn một mục đích hay một hướng đi, chúng ta cần phải “nhìn”. Nhìn nói ở đây là phải nghiên cứu, cân nhắc cho kỹ càng để tiến tới. Người lái xe, muốn đi tới một nơi nào đó mà chưa hề quen biết, cần phải nhìn vào bản đồ, để ý các bản đường chỉ dẫn, nếu không sẽ lạc hoặc sẽ đi vòng vo.

Trong đời, đã có không ít người đã chọn sai cho mình một hướng đi cho tương lai, bỡi vì họ đã thiếu cáí nhìn thực tế,  thiếu suy xét, để rồi, hoặc do một sự lôi cuốn hay thôi thúc nào đó mà họ đã chọn cho mình một con đường, một tương lai như thế.  “Cái nhìn” nói ở đây có vẻ trừu tượng hơn, không như những em bé nhìn các vật thể chung quanh. Cũng không giống như những người trẻ yêu nhau, chỉ biết nhìn qua ánh mắt mà không sao nhìn thấu được tâm hồn của nhau. Người đã trưởng thành và có nhiều hiểu biết, nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống

Những gì mà Thiên Chúa đã tạo dựng nơi con người chúng ta đều có những nét đặc thù, tích cách quan trọng của nó. Nhờ có đôi mắt để nhìn, chúng ta đã làm được vô số công việc. Không có mắt (hoặc có mắt mà không thấy vì mù), chúng ta  đều cảm nhận có một sự thiếu thốn to lớn trong đời. Người mù, vì không nhìn thấy, nên từng bước đi của họ chỉ là những bước đi dò dẫm, lạng quạng vì sợ vấp ngã. Trái lại, cũng có những người có mắt đàng hoàng, nhưng họ cũng đã phải vấp ngã nhiều lần trong cuộc đời, bỡi họ đã quá chủ quan, coi thường, không chịu học hỏi nơi những người khác.

Nói đến người mù, không có nghĩa là người mù vì không “nhìn thấy” nên không làm được việc gì. Nhờ phương pháp Braille, có những người mù đã học và đọc được chữ (nổi). Có người đã học và đã lấy được bằng tiến sĩ. Có những người mù đã trở thành ca sĩ hay nhạc sĩ danh tiếng. Có những người mù về thể xác, nhưng họ rất trong sáng về mặt tâm linh. Ngược lại, có những người có đôi mắt trong sáng, nhưng họ đã thực sự mù về tinh thần, về nội tâm, vì họ đã không nhận ra ánh quang của Thiên Chúa chiếu vào tâm hồn họ.

Ở đây, tôi chỉ phiếm bàn về cái nhìn, mà nhìn thì liên quan đến đôi mắt. Tôi không có tham vọng hay hiểu biết nhiều về con mắt. Con mắt được chăm sóc bỡi những bác sĩ chuyên khoa lo những bệnh tật về mắt. Mắt không nhìn thấy rõ thì là mắt cận hay viễn thị hoặc loạn thị thì cần đến bác sĩ nhãn khoa (optometrist). Mắt bị đau nhức, bị những gì xảy ra khác thường như mắt bị cườm, mắt bị đỏ thì đi gặp bác sĩ chữa trị mắt (ophthalmologist). Mắt bị đau hay không nhìn thấy rõ thì ảnh hưởng nhiều đến cái nhìn của chúng ta. Vậy cần được chữa trị hay cần phải đeo kiếng.

Mắt có đeo kiếng hay mắt trong sáng, nào có làm cho ta có được cáí nhìn tinh tế, chính xác hơn đối với một con người? Nếu ta nhìn (rồi nhận xét) về một con người mà không có suy đoán, phân tích kỹ lưỡng về họ hay nhận xét một cách phiến diện, thì ta bị cho là có cái nhìn thiển cận. Có mắt mà không nhìn thấy rõ là vậy.

Qua suốt quãng đời của Chúa Giêsu, Ngài đã có những cái nhìn thấu tận tâm can đối với những ai tiếp xúc hay sống gần gũi với Ngài. Từ các em bé đến gần Chúa, cho đến người thanh niên giàu có, kẻ ốm đau tật nguyền hay người mù lòa ngồi ăn xin bên vệ đường. Tất cả, một khi đã tiếp xúc với Chúa đều đã được toại nguyện, thỏa lòng. Chúa đã đưa mắt nhìn ông Giakêu (được gọi là người thu thuế tội lỗi và giàu có), khi ông này đang trèo lên sung (vì ông là người lùn) để được nhìn thấy Chúa sắp đi ngang qua. Khi nhìn thấy Giakêu, Chúa bảo: “Hãy đi xuống vì hôm nay tôi sẽ ghé lại nhà anh.” Với cái nhìn đầy tình yêu thương và tha thứ đối với người đàn bà tội lỗi, Chúa nhìn bà và nói: “Hãy đi và đừng phạm tội nữa.” Người đàn bà ấy đã hối cải. Khi đoàn lũ đông đảo đi theo Chúa mà không có gì để ăn, Chúa nhìn thấy vậy và chạnh lòng thương. Rồi Chúa đã làm phép cho bánh hóa ra nhiều để đủ cho họ ăn…

Vào thánh đường, chúng ta nhìn thấy gì ngoài tượng Chúa chịu đóng đinh. Hãy nhìn lên Chúa và tỏ lòng sám hối để xin Chúa thương thứ tha cuộc đời tội lỗi của mình. Vì yêu thương chúng ta, Chúa đã đổ cho hết giọt máu cuối cùng còn đọng lại nơi Trái Tim Chúa khi một tên lính lấy đòng đâm cạnh sườn Ngài.

Chúng ta thường nhìn người khác bằng hình thức bên ngoài như áo quần sang trọng, sắc diện đẹp đẽ mà không nhìn thấy được nội tâm của họ thế nào. Cũng vậy, nếu có người ăn mặc rách rưới, bẩn thỉu hay gương mặt xấu xí, chúng ta thường có cái nhìn không tốt về người ấy, và lại còn đánh giá thấp về nhân cách của họ nữa.

“Tóm lại, mù loà không chỉ đơn thuần là khuyết tật thể lý nhưng có thể còn là khuyết tật tri thức, tâm lý và tâm linh. Có những khi ta nhìn một sự kiện, một biến cố mà không rõ ngọn nguồn sự việc vì thiếu hiểu biết, nghĩa là mù loà về mặt tri thức. Có những khi ta mở mắt thật to để nhìn mà vẫn không thấy được cái tốt của người khác chỉ vì ta cố chấp, đó là một thứ mù loà về tâm lý. Và nhiều khi ta nhìn rõ thế giới vật chất này nhưng lại không thấy mối tương quan giữa thế giới này và Đấng tạo dựng nên nó, tức là một thứ khuyết tật tâm linh, cho nên mới có lời cầu nguyện: “Xin mở cho con đôi mắt, để thấy tình yêu Chúa khắp nơi”. (Trích Bài giảng của ĐGM Phêrô Nguyễn Văn Khảm, trong ngày lễ tấn phong Tân Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản, tại Banmêthuột, ngày 12 tháng 5,  2009 vừa qua).

               Nguyễn Ngọc Thể